Opinia Rady do spraw dialogu ze związkami zawodowymi do projektu ustawy o zmianie ustawy –
Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
Przedstawiony projekt ustawy zmienia przepis zawarty w art. 262 ustawie z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy
wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyz szym i nauce (Dz. U. poz. 1669, z po z n. zm.1)), kto ry brzmi:
„Art. 262. W latach 2019–2026 dla pracowników uczelni publicznej dokonuje się odpisu na zakładowy
fundusz świadczeń socjalnych w wysokości kwoty odpisu dokonanego w 2018 r. Wysokość odpisu może
być zwiększona po uzgodnieniu ze związkami zawodowymi działającymi w uczelni, jednak nie może być
większa niż 6,5% planowanych przez uczelnię w roku poprzednim rocznych wynagrodzeń osobowych.”
Zgodnie z propozycją zawartą w projekcie ustawy przepis brzmiałby następująco:
„Art. 262. W latach 2019–2036 dla pracowników uczelni publicznej dokonuje się odpisu na zakładowy
fundusz świadczeń socjalnych w wysokości kwoty odpisu dokonanego w 2018 r. Wysokość odpisu może
być zwiększona po uzgodnieniu ze związkami zawodowymi działającymi w uczelni, jednak nie może być
większa niż 6,5% planowanych przez uczelnię w roku poprzednim rocznych wynagrodzeń osobowych.”
Rada Dialogu do spraw ze związkami zawodowymi opiniują projekt ustawy w tym brzmieniu
stanowczo negatywnie.
UZASADNIENIE.
Głownym celem Zakładowego Funduszu Świadczen Śocjalnych (ZFŚ Ś) jest finansowanie działalnosci socjalnej,
w tym poprawa warunkow zyciowych i bytowych oraz zaspokajanie potrzeb kulturalnych pracownikow i ich
rodzin oraz byłych pracownikow – emeryto w.
Głowne rodzaje dofinansowania pracownikow i emerytow uczelni, to:
1. Wypoczynek: Dofinansowanie do wczasow, kolonii, obozow i zimowisk dla dzieci.
2. Pomoc materialna: Finansowanie zapomog pienięznych i zasiłkow losowych, paczek zywnosciowych lub
swiątecznych.
3. Cele mieszkaniowe: Udzielanie pozyczek na remont lub zakup mieszkania.
4. Kultura i sport: Dofinansowanie biletow do kina, teatru oraz karnetow na basen czy siłownię.
Przy bardzo niskich wynagrodzeniach pracownikow szkolnictwa wyzszego w stosunku do srednich
wynagrodzenw gospodarce fundusz ten stanowi dodatkowe wsparcie finansowe, co jest dodatkową
motywacją do podejmowania pracy na uczelniach.
W latach 2017-2018 przedstawiciele związkow zawodowych, uzgadniając w Ministerstwie ŚzWiN przepisy
wprowadzanej przez o wczesnego Ministra ŚzWiN – Jarosława Gowina ustawy, uzyskali zapewnienie,
z e intencją ustawodawcy jest, aby w latach 2019-2026 systematyczne i corocznie rektorzy uzupełniali,
w uzgodnieniu z działającymi w uczelniach związkami zawodowymi, w taki sposb aby w 2027 roku osiągnąc
poziom odpisu w wysokosci 6,5% osobowego funduszu płac. Dodatkowym argumentem był fakt,
ze w projekcie rządowym o wczesnej ustawy był przepis o corocznym, przez pięc lat zwiększaniu nakładow na
szkolnictwo wyzsze i naukę o 0,5% PKB. Niestety przepis ten został usunięty na poziomie prac
parlamentarnych. Rowniez rekomendacja ustawowa, z e Rektor moze, w porozumieniu ze związkami
zawodowymi, zwiększyc poziom odpisu do 6,5% nie przyniosła oczekiwanych rezultatow.
Śtan obecny jest taki, z e niewielu rektorow uczelni skorzystało z tej mozliwosci, większosc uczelni ma odpis
na poziomie 2018 roku, a kilka uczelni ma odpis nizszy niz w roku 2018.
Proponowana zmiana spowoduje utrzymanie tego stanu przez kolejne 10 lat, czyli wysokość odpisu na
ZFŚS w uczelniach pozostawałaby zamrożona przez 18 lat (a w rzeczywistości przez 23 lata!, ponieważ
w 2018 r. odpis był utrzymywany na poziomie 2013 r.). Przedstawiciele związków zawodowych
stanowczo przeciwko temu protestują.
Proponowana zmiana art. 262 i przedłużenie zamrożenia odpisów na ZFŚS aż do 2036 roku
na poziomie z 2018 roku jest rażąco szkodliwa dla pracowników i oznacza drastyczny, ukryty spadek
realnej wartości pomocy socjalnej na uczelniach. Wprowadzenie tej zmiany doprowadzi do degradacji
warunków bytowych pracowników akademickich z następujących kluczowych powodów:
1. Skutki inflacji i spadek realnej wartości wsparcia. Kwoty odpisu z 2018 roku, przy obecnych
cenach, utraciły niemal połowę swojej wartości nabywczej. Zamrożenie funduszu oznacza
utratę realnych możliwości finansowania wczasów pod gruszą, zapomóg, działalności
kulturalnej i pożyczek mieszkaniowych. Świadczenia socjalne stają się fikcją, nie spełniając
swojej roli ustawowej.
2. Dyskryminacja pracowników uczelni publicznych. Pracownicy innych sektorów gospodarki
korzystają z corocznie waloryzowanego odpisu podstawowego ZFŚS. Sektor akademicki, mimo
wysokich wymagań kwalifikacyjnych, zostaje prawnie zepchnięty na pozycję pracowników
drugiej kategorii. Regulacja ta pogłębia kryzys kadrowy i zniechęca młodych naukowców
do podejmowania pracy na uczelniach.
3. Katastrofalny stan zdrowia psychicznego i kryzys wypalenia zawodowego. Praca w szkolnictwie
wyższym wiąże się dziś z ogromną presją publikacyjną, biurokracją oraz permanentnym
stresem. Skutkuje to masowym zjawiskiem wypalenia zawodowego oraz drastycznym
spadkiem dobrostanu psychicznego pracowników. ZFŚS ma ustawowy obowiązek finansować
działalność socjalną, która w obecnych realiach musi obejmować profilaktykę zdrowotną,
wsparcie psychologiczne, dofinansowanie terapii oraz regenerację sił (kultura, sport,
wypoczynek). Zamrożenie funduszu pozbawia uczelnie środków na ratowanie zdrowia
psychicznego kadry. Przekłada się to bezpośrednio na wzrost absencji chorobowych i spadek
jakości kształcenia.
Jednoczesnie, rozumiejąc sytuację budzetową uczelni, Rada moze zaakceptowac przepis przejsciowy
umozliwiający stabilizację gospodarki finansowej uczelni, a tym samym ochronę miejsc pracy i poziomu
wynagrodzen pracownikow uczelni. Dlatego proponują kompromis w postaci następującego przepisu:
„Art. 262. 1. W roku 2027 dla pracowników uczelni publicznej dokonuje się odpisu na zakładowy
fundusz świadczeń socjalnych w wysokości kwoty odpisu dokonanego w 2025 r., jednak nie może on
być niższy niż odpis wynikający z Ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych.
2. Rektor, w obligatoryjnym porozumieniu z działającymi w uczelni związkami zawodowymi uzgodni
do końca czerwca 2027 r. w regulaminie Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych coroczne
zwiększanie odpisu, tak aby w 2033 roku wysokość odpisu osiągnęła 6,5% planowanych przez
uczelnię w roku poprzednim rocznych wynagrodzeń osobowych.
3. Odpis na zakładowy fundusz socjalny dla pracowników uczelni od 2028 r. będzie zwiększany
corocznie o kwotę uzgodnioną w porozumieniu, o którym mowa jest w ust. 2.
Dodatkowo, równolegle powinien być zgłoszony projekt zmiany art. 365 ustawy Prawo o szkolnictwie
wyższym i nauce, który będzie zawierał coroczny wzrost nakładów na szkolnictwo wyższe i naukę.
Taki projekt zmiany art. 365 został przedstawiony w stanowisku Rady do spraw dialogu ze związkami
zawodowymi w dniu 8 lipca 2025 roku.
